پیشگیری از ایجاد اسکار و جای زخم یکی ار مهمترین اموری است که برای حفظ سلامت و زیبایی پوست، پس از ایجاد آسیب، انجام داد. عمل جراحی میتواند از خود، اسکار ناخوشایندی به جای بگذارد اما گاهی اوقات نمیتوان برخی عملهای جراحی را انجام نداد. خوشبختانه امروزه میشود از ایجاد اسکار و جای زخم برش جراحی بر روی پوست بعد از عمل پیشگیری کرد. البته که تمامی عوامل ایجاد اسکار مانند ژنتیک و جنس پوست را نمیشود کنترل کرد.
معنی اسکار در پزشکی چیست؟
در پزشکی، اسکار (Scar) به جای زخم یا بافت ترمیمشدهای گفته میشود که پس از آسیب پوست یا بافتهای بدن، بهعنوان بخشی از روند طبیعی ترمیم ایجاد میشود. زمانی که پوست دچار بریدگی، سوختگی، جراحی یا التهاب (مثل آکنه شدید) میشود، بدن برای ترمیم ناحیه آسیبدیده، کلاژن تولید میکند. اگر تولید کلاژن بیش از حد یا کمتر از حد طبیعی باشد، بافتی متفاوت از پوست سالم به وجود میآید که به آن اسکار گفته میشود.
اسکارها میتوانند انواع مختلفی داشته باشند؛ مانند:
-
اسکار هایپرتروفیک (برجسته)
-
اسکار کلوئیدی (بیش از حد رشد کرده)
-
اسکار فرورفته (مانند اسکار جوش)
-
اسکار آتروفیک (نازک و فرو رفته)
گرچه اسکار نشانهای از بهبود زخم است، اما از نظر زیبایی ممکن است ناخوشایند باشد و به همین دلیل روشهای مختلفی برای پیشگیری یا درمان آن وجود دارد.
انواع اسکار پوستی
اسکار پوستی به انواع مختلفی تقسیم میشود که بسته به شدت آسیب و واکنش بدن، شکل و ظاهر متفاوتی دارند. اسکارهای هایپرتروفیک (برآمده و قرمز)، کلوئیدی (بیش از حد رشد کرده و ضخیم)، آتروفیک (فرورفته مانند جای جوش یا آبلهمرغان) و اسکارهای صاف و رنگپریده از رایجترین انواع آن هستند. شناخت نوع آسیب پوستی، اولین قدم برای پیشگیری از ایجاد اسکار است، چرا که هر نوع اسکار به درمان خاصی پاسخ میدهد.
درمان اسکار پوست
برای پیشگیری از ایجاد اسکار و درمان آن، روشهای مختلفی وجود دارد؛ از محصولات موضعی حاوی سیلیکون، پیاز یا آلانتوئین گرفته تا درمانهای پیشرفتهتری مانند لیزر، میکرونیدلینگ یا تزریق استروئید. شروع درمان بهموقع، مرطوب نگه داشتن پوست و پرهیز از نور مستقیم آفتاب نقش مهمی در بهبود سریعتر و کاهش شدت اسکار دارد. انتخاب یک محصول ترمیمکننده مناسب بر اساس نوع اسکار، میتواند فرآیند بازسازی پوست را تسریع کند و ظاهر زخم را به شکل قابل توجهی بهبود دهد.
اسکار زخم بخیه
اسکار زخم بخیه یکی از رایجترین انواع جای زخم است که پس از جراحی یا بخیه زدن زخمهای عمیق ایجاد میشود. میزان برجستگی یا تیرگی این اسکار به عواملی مانند نوع بخیه، نحوه مراقبت پس از جراحی، ژنتیک و محل زخم بستگی دارد. استفاده از محصولات ترمیمی حاوی سیلیکون بعد از بهبودی زخم میتواند از تشکیل اسکار ضخیم جلوگیری کند و به صاف و همرنگ شدن پوست کمک نماید. پیشگیری از آفتابسوختگی و مرطوب نگه داشتن محل زخم نیز در کاهش شدت اسکار بخیه مؤثر است.
درمان اسکار پوست
پیشگیری از ایجاد اسکار و درمان آن به ترکیبی از مراقبتهای منظم و انتخاب روشهای مؤثر نیاز دارد. بسته به نوع اسکار، میتوان از درمانهای موضعی مانند ژل سیلیکونی، کرمهای حاوی آلانتوئین یا ویتامین E و همچنین روشهای کلینیکی مثل لیزر، میکرونیدلینگ و تزریق برای بهبود ظاهر جای زخم استفاده کرد. شروع درمان در مراحل اولیه و محافظت از پوست در برابر نور خورشید، کلید اصلی در کاهش شدت و به حداقل رساندن اسکار پوستی است.
درمان اسکار فرورفته صورت
اسکارهای فرورفته صورت، اغلب در اثر آکنه شدید یا زخمهای عمیق ایجاد میشوند و ظاهر ناهمواری به پوست میدهند. برای درمان این نوع اسکار، روشهایی مانند میکرونیدلینگ، لیزر فرکشنال، سابسیژن و تزریق فیلر از گزینههای مؤثر به شمار میآیند. در کنار این درمانها، استفاده از کرمها و ژلهای بازسازیکننده نیز میتواند به بهبود بافت پوست کمک کند. درمان اسکار فرورفته نیازمند صبر و تداوم است، اما با روشهای درست میتوان پوست را صافتر و یکدستتر کرد.
درمان قطعی اسکار جوش
برای پیشگیری از ایجاد اسکار و جای جوش، انتخاب روش درمانی متناسب با نوع اسکار اهمیت زیادی دارد. اسکارهای سطحی ممکن است با کرمهای روشنکننده و لایهبردار بهبود یابند، در حالی که اسکارهای عمیقتر نیاز به روشهایی مثل میکرونیدلینگ، لیزر، سابسیژن یا ترکیب چند روش دارند. استفاده همزمان از درمانهای کلینیکی و محصولات ترمیمکنندهی تخصصی، شانس از بین رفتن کامل جای جوش را به شکل چشمگیری افزایش میدهد. مشاوره با پزشک متخصص در این مسیر میتواند مسیر درمان را هدفمندتر کند.
درمان خانگی اسکار فرورفته
درمان خانگی اسکار فرورفته ممکن است نسبت به روشهای حرفهای کندتر عمل کند، اما برای اسکارهای سطحی میتواند مفید باشد. استفاده از روغنهای طبیعی مانند روغن گل رز یا روغن ویتامین E، ماسکهای عسل و آلوئهورا و ماساژ منظم پوست میتواند به تدریج بافت آسیبدیده را نرم و تحریک به بازسازی کند. همچنین رعایت رژیم غذایی سرشار از ویتامین C و زینک، به ترمیم طبیعی پوست کمک میکند. هرچند برای اسکارهای عمیق، این روشها به تنهایی کافی نیستند، اما بهعنوان مکمل گزینههای مؤثری به حساب میآیند.
کلام آخر
در پایان، پیشگیری از ایجاد اسکار و داشتن پوستی بدون جای زخم، با آگاهی، مراقبت صحیح و انتخاب محصولات ترمیمی مناسب، دیگر یک آرزو نیست. شناخت دقیق نوع اسکار و انتخاب راهکارهای درمانی متناسب، چه خانگی، چه تخصصی میتواند مسیر درمان را کوتاهتر و نتیجه را رضایتبخشتر کند. مهمتر از همه، شروع بهموقع درمان و مراقبت مستمر از پوست، نقشی کلیدی در پیشگیری از باقی ماندن رد زخم دارد. اگر به دنبال بازگرداندن زیبایی و یکنواختی به پوست خود هستید، همین امروز مسیر درمان را آغاز کنید.